Formula 1 dünya genelinde olduğu gibi Türkiye’de de her zaman popüler motor sporları arasında ilk sıralarda yer alır. 2020 senesinde Türkiye Grand Prix’inin de takvimde yer alması ülkemizde bu spor dalına daha fazla merak duyulmasına yol açtı. Her spor dalında olduğu gibi Formula 1 de kendine özgü bir dile sahiptir. Yeni başlayanların ve uzun süredir Formula takipçisi olan kişilerin bilmesi gereken özel F1 terimleri yarışların daha net biçimde anlaşılmasını sağlar. Seyir keyfini artıracak terimleri öğrendiğiniz zaman tüm hamleler net olarak anlayabilirsiniz. İşte Formula 1 araç teknik özellikleri ve sık kullanılan terimler!
Formula 1 Nedir ve Neden Önemlidir?
Formula 1 için dünyanın en heyecan verici ve prestijli motor sporu şeklinde bir tanımlama yapılabilir. Tek kişilik ve açık tekerlekli arabalarla yapılan yarışlar hız, teknik beceri ya da stratejik zekanın harmanlanmasına sahne olur. F1 yarışları dünyanın en ikonik pistlerinde ve en gelişmiş teknolojilerin kullanıldığı araçlarla yapılır. Yıl içinde dünyanın dört bir yanında düzenlenen yarışların sonunda ise puanlamaya göre derece alan pilotlar ile takımlar ödüllendirilir. Her Formula 1 süreci hafta sonu, antrenman seansları, sıralama turları ve yarıştan meydana gelir. Antrenman seanslarında pilotlar hem pistle hem de araçlarıyla tanışma imkanı bulur. Sıralama turlarında ise pilotlar en hızlı tur vakitlerini belirleyip yarışa başlama pozisyonlarını alır. Pazar günü ise heyecan adeta doruğa çıkar ve pilotlar puanlar için kapsamlı bir mücadele eder. Bu heyecan bahis oyunlarına da yansır.
Formula 1 Teknik Terimlerine Giriş
Formula 1 yüksek hızları, karmaşık teknolojisi ve sofistike tasarımıyla motorsporlarının zirvesi halindedir. Bu heyecanlı dünyada kullanılan her teknik terim hem tutkunların hem sporla yeni ilgilenen kişilerin anlayışını derin hale getirir. F1 teknik terimleri yarışların inceliklerini anlama konusunda kritik rol oynar. İşte en sık kullanılan F1 terimleri!
Aerodinamik ve Tasarım Terimleri
Aerodinamik genel anlamda hareketli bir tasarım objesinin çevresini saran havayla olan ilişkiyi ifade eder. Formula 1 özelinde aerodinamik denildiğinde ise aracın çevresindeki hava akışının optimal seviyede oluşmasının sağlandığı akla gelir. Tüm bunlar sayesinde yol tutuşu ve güç aktarımı maksimize edilir.
Downforce
Yere basma kuvveti olarak da tanımlanan Downforce Formula 1’de sıklıkla kullanılan bir terimdir. Araçlar ileri doğru giderken maruz kalıp yere doğru uyguladığı aerodinamik kuvvet olarak ifade edilir. Bu kuvvet araçların hem çekiş gücünü hem virajlardaki yol tutuşunu iyileştirmek amacıyla kullanılır.
Drag
Kalkış yarışları olarak da ifade edilen drag yarışları otomobil ve motorsikletlerin yarıştığı bir kulvardır. Tek seferde iki aracın asfalt zeminde kalkış yapıp belirlenen mesafe sonunda yer alan bitiş çizgisini ilk geçenin kazanmış olduğu bir motor sporudur.
Motor ve Güç Ünitesi ile İlgili Terimler
Motorda güç üniteleri içten yanmalı motor ya da elektrik motorları gibi pek çok bileşenden oluşur. F1 araçlarında hibrit motor teknolojisi kullanılır. Bu teknoloji enerjinin daha verimli şekilde kullanılmasına olanak tanır. Turboşarj motorun havayı sıkıştırıp daha çok güç üretmesini destekler. Bu da aracın hızını büyük oranda artırır.
ICE (Internal Combustion Engine)
İçten yanmalı motor olarak bilinen ICE Formula 1 güç aktarma sisteminin altı temel unsuru arasında yer alır. 1,6 litrelik bir V6 konfigürasyonu şeklinde tanımlanır. Sürücüler grid cezaları uygulanmadan önce sezon başı üç adet kullanabilir.
MGU-H ve MGU-K
Formula 1 güç ünitesinde yer alan en etkili performans farklılaştırıcı sistemler arasında bulunan MGU-H turboşarj şaftına monteli ısı enerjisi geri kazanım sistemidir. Sürüş modunda ise MGU-K tekerlekleri sürmek amacıyla elektrik kullanıp ekstra hızlanma sağlar. Sistemin tur başına sınırlı oranda gücü vardır. Maksimum 33 saniye tam güçte çalışmasına izin verilir.
Lastik ve Süspansiyon Terimleri
Lastikler soft, medium ve hard şeklinde olmak üzere farklı sertlik oranlarında üretilir. F1’de lastik stratejisi yarışın kritik bir parçası halindedir. Sürücülerin yarıştaki performanslarını direkt olarak etkiler.
Pit Stop ve Lastik Stratejisi
F1 araçlarının yarış sırasında lastik yenileme gibi sebeplerden dolayı takım garajına yaptıkları kısa süreli ziyaretler pit stop olarak tanımlanır.
Süspansiyon Ayarları
Süspansiyon kurulumu ile ekip lastiğin yola sunulma şekli ayrıntılı biçimde kontrol edilebilir. TOE yani tekerleklerin birbirine göre açısı ve kamber yani tekerleklerin yola göre açısı gibi parametreleri değiştirip hem yol tutuşu hem kavrama seviyelerini optimize edebilir.
Yarış Stratejisi ve Teknoloji Terimleri
F1’de kullanılan temel teknolojik terimler şöyledir:
- Pole Position: Eleme turlarında en iyi dereceyi alıp yarışa ilk sıradan başlama hakkı.
- DRS Drag Reduction System: Araçların düzlüklerde hava direncini azaltmak adına kullanabilecekleri bir sistem.
F1’de her yarış ile yarışçının göz alıcı başarıları zorlu sporun teknik bilgisiyle daha anlaşılır hale gelir. Sezona adeta damga vuran yarışçılar, mühendislik harikası şeklinde tanımlanan otomobiller ve akıllıca planlanmış stratejiler bu sporun her saniyesini tam anlamıyla nefes kesici hale getirir.
Telemetri
F1 telemetrisi yarış arabasından takımın mühendislerine kadar gerçek zamanlı şekilde kablosuz veri iletimlerinin sofistike sistemini ifade eder. Bu teknoloji yarış esnasında araç hızı, motor performansı, lastik basıncı ve yakıt tüketimi gibi kapsamlı bir veri noktası dizisini yakalayıp gönderir. F1 Telemetri Verilerinin kullanımı takımlara aracın pistteki koşullara nasıl performans gösterip yanıt verdiği konusunda son derece önemli içgörüler sağlar. Telemetrinin temel amacı aracın hem performansının hem mekanik sağlığının kapsamlı takibin sağlamaktır. Bu sürekli veri akışları aracın pistle nasıl etkileşime girdiğini anlayıp anında ayarlama yapılabilecek alanları belirleme konusunda önemlidir.
Sıralama Turları (Qualifying)
Yeni sisteme göre toplamda üç bölümden oluşan sıralama turlarının standart formatı korunmaya devam edecek. Ancak her 90 saniyede 1 en yavaş pilot elenecek. Toplam 16 dakikalık Q1’de ilk 7 dakikanın sonunda en yavaş pilot elenir. Sonraki her 90 saniyede de en yavaş olan pilot elenip ardından en iyi 15 pilot Q2’ye kalacak. 15 dakikalık Q2’de ise ilk 6 dakikanın sonunda en yavaş olan pilot ve sonrasında yine her 90 saniyede 1 en yavaş olan pilot elenip ardından en iyi 8 pilot Q3’e kalacak. Son bölüm olarak bilinen 14 dakikalık Q3’de de ilk 5 dakikanın sonunda en yavaş olan pilot elenecek. Son 90 saniyeyeise en hızlı iki pilot kalıp pole pozisyonu için yarışacak.
Yarış Güvenliği ve Yönetmelikler
Pistin etrafında sürücüleri doğabilecek tehlikeler konusunda uyarmak adına bir bayrak sistemi vardır. Sarı bayrak olay olduğu, sürücünün yavaşlaması ya da durmaya hazır hale gelmesi gerektiği anlamı taşır. Tehlikeden kurtulduktan sonra ise yeşil bayrak dalgalanır. Bunlar gönüllü görevliler kapsamında ve elektronik panellerde dalgalanır. Eğer çok fazla enkaz varsa ya da bir aracın kurtarılması gerekiyorsa Güvenlik Aracı devreye girer. Güvenlik Aracı herkesi yavaşlatıp sollamaya izin verilmez. Olayın çok ciddi olması durumunda seansı durdurmak amacıyla kırmızı bayrak gösterilir. Kimi zamanda pistteki bütün yarışmacıların yavaşlaması gereken fakat hiçbir aracın alanı kapatmadığı Sanal Güvenlik Aracı (VSC) kullanılır. Bilyoner üzerinde F1 yarışlarının tamamını canlı skor şeklinde takip edebilirsiniz.